مرتضى راوندى

297

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

كرد ، پس از پايان كار اسماعيليه ، هلاكو آماده فتح بغداد شد ، محاصره بغداد چندروز طول كشيد ؛ سرانجام خليفه المستعصم باللّه روز چهارم صفر سال 656 با كليه رجال و بزرگان از شهر خارج شد و به ديدار هلاكو رفت و مردم شهر را از جهاد و مقابله با دشمن بازداشت . با اينحال بغداد مدت يك هفته دستخوش قتل و غارت بود و سرانجام مغولان ، خليفه و اولاد و بنى اعمام او ، هركه را يافتند ، كشتند و به اين ترتيب خلافت 525 سالهء عباسى كه با همت و تدبير ايرانيان تاسيس و ايجاد شده بود در اثر فساد آخرين خلفاى عبّاسى و بىكفايتى « مستعصم » با شمشير تاتار منقرض گرديد . پس از فتح بغداد ، ابن العلقمى ، وزير مستعصم به امر هلاكو اداره امور بغداد را به اتفاق يك شحنه مغولى برعهده گرفت . پس از اين پيروزى ، سرداران هلاكو به فتوحات ديگرى دست يافتند و غنايمى كه از همه اين فتوحات ، خاصه بغداد به‌دست آمده بود به آذربايجان فرستاده شد و خان مغول ، مراغه را به پايتختى برگزيد و دانشمند نامدار ايرانى خواجه نصير الدين طوسى را مأمور كرد تا در آنجا « رصدى » به پا كند . هلاكو به فتح آذربايجان قناعت نكرد و بلاد الجزيره و شام را تسخير و غارت كردند و در سال 658 به علت انتشار خبر فوت « منكوقاآن » هلاكو به آذربايجان رفت . قوبيلاى قاآن كه به‌جاى منكوقاآن به حكومت و فرمانروائى نشست ، تمام سلطنت ايران ، الجزيره ، شام و آسياى صغير ، يعنى تمام متصرفات غربى امپراتورى مغول را به هلاكو واگذار كرد ، در اين دوران وزارت هلاكو با خوارزمى و محمد جوينى بود ؛ دوران فرمانروايى هلاكو چندان نپائيد و در حالى كه بيش از 48 سال نداشت ، درگذشت . بعد از هلاكو به‌ترتيب اباقا خان و احمد تگودار و ارغون خان و كيخاتو ، بايدو ، محمود غازان خان و سلطان محمد خدابنده ( الجايتو ) و سلطان ابو سعيد بهادر خان به قدرت رسيدند ، بعد از مرگ ابو سعيد بهادر ، بنيان سلطنت ايلخانان سستى گرفت . - بيشتر جانشينان هلاكو و همراهان او ، عيسوى و بودايى بودند ، در ميان ايلخانان ، غازان خان ، پيرو اسلام گرديد . از اين دوره به بعد تا حدى از مظالم مغولان كاسته شد ، با اينحال اكثر رجال و وزرا و كارشناسان ايرانى به‌دست پادشاهان زردپوست مغول كشته شدند . اكنون بطور اجمال زيانهاى اجتماعى و فرهنگى كه از اين حملهء وحشيانه ، نصيب ملت ايران شده است يادآور مىشويم : نتايج شوم غفلت مردم و زمامداران : عطاملك جوينى مؤلف كتاب تاريخ